Czołg lekki Vickers Mk. E

Historia

W 1928 roku w brytyjskiej firmie Vickers - Armstrong LTc. zbudowano prototyp czołgu lekkiego, znanego później pod nazwą Vickers Mk. E (inne nazwy - Vickers 6T Tank, Vickers Six Ton Tank). Prototyp ten ważył ok. 7 ton, a jego uzbrojenie znajdowało się w dwu jednoosobowych wieżyczkach. W roku 1930 powstał czołg jedno wieżowy uzbrojony w armatę 47 mm oraz sprzężony z nią km (było to pierwsze takie rozwiązanie na świecie, znane pod nazwą "duplex mounting"). Aby czołgi odróżnić, czołg dwu wieżowy został oznaczony Type A, a czołg jedno wieżowy Type B. Jednak czołgi Vickers nie wzbudziły zainteresowania armii brytyjskiej i szybko trafiły na eksport, stając się wielką rewelacją. Oprócz gotowych czołgów sprzedawanych do takich państw jak Chiny, Finlandia czy Bułgaria, sprzedawano też licencję na produkcję seryjną. Czołgi Vickers w wielu krajach posłużyły za podstawę dla własnych konstrukcji. Na bazie czołgów Vickers Mk. E zbudowano własne konstrukcje, .in w Czechosłowacji (LT-35), czy też w Polsce (7TP). W samym Związku Radzieckim wyprodukowano licencyjnie 12 500 czołgów T-26 opartych na modelu Vickersa. W 1931 roku także Polska zakupiła czołgi Vickers Mk. E.

Czołg lekki Vickers Mk.E

Już w 1926 roku Departamentowi Inżynierii Ministerstwa Spraw Wojskowych (MSWojsk.) przedstawiciel Vickersa w Warszawie, pan R. Bottenl, przedstawił projekt czołgu Vickers Mk. E. Projekt ten, będący jeszcze na papierze wzbudził duże zainteresowanie szefa tego departamentu, płk M. Przybylskiego. W styczniu 1927 roku do Wielkiej Brytanii udali się A. Korczyński, płk M. Przybylski, płk W. Orlik-Ruckemman z Departamentu Piechoty, oraz inż. Mackiewicz i K. Meyer z CWS, gdzie odwiedzili zakłady Vickersa w Sheffiekf oraz poligon brytyjskiej armii w Wool. W 3 lata później, we wrześniu 1930 roku, w wyniku rozpoczęcia pertraktacji z firmą Vickers do Polski dostarczono wzorcowy egzemplarz czołgu Vickers Mk. E, przeznaczony do przeprowadzenia testów i pokazów. Czołg w czasie testów wypadł dobrze, jednakże odkryto parę istotny wad, m.in. przegrzewający się silnik, zbyt cienki pancerz, oraz bardzo ciasny przedział bojowy. We wrześniu 1931 roku z braku innych perspektyw, oraz fiasko umowy z Christiem, spowodowało że zdecydowano się zakupić partię 50 czołgów Vickers Mk. E wraz z licencją na ich produkcję w kraju. Do Polski trafiło wszakże tylko 38 czołgów, w wariancie dwu wieżowym (Type A). Los pozostałych nie jest dokładnie znany. Wysłane 12 czołgów do zmontowania w Polsce zostały zatrzymane jako opłata licencyjna, ale wydaje się że licencja była zapłacona oddzielnie. Nie podjęto też produkcji seryjnej w kraju, gdyż polscy konstruktorzy na bazie Vickersa skonstruowali o wiele lepszy czołg 7 TP.

Czołgi Vickers Mk. E jedno- i dwu wieżowe w czasie defilady - 1937 r.

W 1932 roku na zlecenie Sztabu Generalnego rozpoczęto przezbrajanie 16 czołgów Vickers w wkmy 13,2 mm Hotchkiss wz. 30. Miały być one zamontowane w lewej wieżyczce (patrząc na czołg od przodu), w prawej zaś miały pozostać zamontowane po dostarczeniu do Polski kmy 7,92 mm Hotchkiss wz. 25. Dla potrzeb takiego rozwiązania skonstruowano uniwersalne jarzmo kuliste, przyjęte do uzbrojenia pod nazwą jarzmo wz. 34, a następnie po modernizacji wz. 35. Jarzmo te, używane do armat 37 mm Puteaux wz. 18, wkm-ów wz.30, oraz km-ów wz. 25 i wz. 30, opracowali w latach 1931-33 inż. Matyka i Hejnowicz. Pod koniec 1933 roku przezbrojono pierwsze 16 czołgów w wkmy 13,2 mm Hotchkiss wz. 30, oraz kmy 7,92 mm Browning wz.30. Jednakże dalej pozostawała kwestia uzbrojenia czołgów w działko. Doświadczalnie przezbrojono 6 czołgów, w których na miejsce wkm-ów zamontowano francuską armatę kal. 37 mm Puteaux wz. 18 L/21. Jednak armata ta, wówczas już przestarzała, nie spieniła postawionych wymagań i dla tego zdecydowano się zakupić od Vickersa armaty kal. 47 mm, montowane w czołga Vickers Mk. E Type B. Zamówiono 22 kompletne wieże z uzbrojeniem. W marcu 1934 roku wieże dostarczono do Polski, gdzie rozpoczęto przezbrajanie 22 dwu wieżowych czołgów, z których jednoosobowe wieżyczki wykorzystano w pierwszej serii czołgów 7 TP. Montowanie nowych wież odbyło się w warsztatach 3. bataliony pancernego w Warszawie oraz PZ.Inż. W pozostałych 16 czołgach dwu wieżowych wkmy 13,2 mm wz. 30 zastąpiono km7,92 mm Browning wz. 30. Po przezbrojeniu czołgi otrzymały oznaczenia jw. (jedno wieżowe) i dw. (dwu wieżowe).

Czołgi Vickers Mk. E w Wojsku Polskim

Czołgi Vickers po wejściu do służby trafiły do wspomnianego powyżej 3. bataliony pancernego w Warszawie. Następnie, prawdopodobnie w roku 1937 zostały przekazane do 2. batalionu pancernego w Żurawicy (20 czołgów, w tym 11 jedno wieżowych). W czołgi Vickers Mk. E także uzbrojony był 11. batalion pancerny w Centrum Wyszkolenia Broni Pancernych w Modlinie (CWBr.Panc.). Pozostałe jednostki służyły do szkolenia.
We wrześniu 1939 roku z posiadanych czołgów sformowano 2 kompanie czołgów lekkich:

• 12. kompanię czołgów lekkich (dowódca kpt. Czesław Blok) dla Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej płk-a S. Roweckiego wystawił 2. batalion pancerny w Żurawicy;


• 121 kompanię czołgów lekkich (dowódca por. S. Rączkowski) dla 10 Brygady Kawalerii Zmotoryzowanej płk-a S. Maczka wystawił 11. batalion pancerny CWSBr.Panc w Modlinie.

Pozostałe 6 czołgów Vickers Mk. E trafiły do Ośrodka Zapasowego Broni Pancernej Nr 3 tworzone przez 2. batalion pancerny.
Etat kompanii czołgów lekkich wynosił 16 czołgów, w tym 10-11 jedno wieżowych i 5-6 dwu wieżowych. Kompanie były podzielone na 3 plutony po 5 czołgów. Razem 15 czołgów + czołg dowódcy kompanii.

Ops techniczny

Kadłub czołgu Vickers Mk. E zbudowany był z walcowanych płyt pancernych o grubości od 5 do 13 mm, łączonych za pomocą nitów. Podzielony był na przedział bojowy po środku i napędowy za nim. Załogę czołgu stanowiły trzy osoby - kierowca, dowódca oraz strzelec. Stanowisko kierowcy mieściło się z przodu przedziału bojowego, po prawej stronie. Przed nim znajdował się duży, dwu częściowy właz wraz ze szczeliną obserwacyjną. Ponad przedziałem bojowym, zależnie od wariantu czołgu, znajdowały się dwie jedno osobowe wieżyczki, każda z włazem u góry, lub jedna dwuosobowa wieża, przesunięta w prawo względem osi symetrii (patrząc na czołg od przodu). W płytach ścian bocznych wycięto szczeliny obserwacyjne. W wersji jedno wieżowej dowódca i strzelec mieli swoje stanowiska w wieży. Czołgi dwu wieżowe miały na dachu wieżyczek zamontowane pancerne osłony od magazynków wkm-ów kal. 13,2 mm oraz wentylatory w klapach włazów.

Czołg Vickers Mk. E dw.

Uzbrojenie czołgu znajdowało się w wieży. W wersji dwu wieżowej były to 2 kmy 7,92 mm Browning wz. 30 z zapasem amunicji 6 600 naboi. W wersji jedno wieżowej uzbrojenie składało się z armaty kal. 47 mm oraz km-u 7,92 mm wz. 30 z zapasem amunicji 49 pocisków do armaty i 5 940 naboi do km-u.
Za przedziałem bojowym znajdował się przedział napędowy. Jednostkę napędową czołgu Vickers Mk. E stanowił silnik gaźnikowy czterosuwowy Armstrong-Siddeley "Puma" o mocy 91,5 KM (67 kW) przy 2 400 obr/min. W 1936 roku próbowano silniki "Puma" zastąpić silnikami montowanym w czołgach 7 TP (silnik PZ.Inż. 235), jednakże po zamontowaniu tego silnika w jednym czołgu, zaprzestano dalszej zmiany silników, mimo dobrych rezultatów, ze względy na nieopłacalność całego przedsięwzięcia.

Czołg Vickers Mk. E dw. widziany z tyłu

Dane taktyczno-techniczne czołgu lekkiego Vickers Mk.E:

Czołg lekki Vickers Mk. E - Galeria

Czołg lekki Vickers Mk. E w starym kamuflażu, wycofanym w 1936 roku.



Czołgi Vickers Mk. E jedno i dwu-wieżowe



Czołg Vickers Mk. E jedno-wieżowy

Literatura:

• "Wrzesień 1939 - Pojazdy Wojska Polskiego", A. Jońca, R. Szubański i J. Tarczyński,


• i inne.

Przygotował: Key